Müşteri Deneyimi alanındaki araştırmalarımız devam ediyor. "Müşteri Deneyimi nedir?" sorusunun cevabı her makalede, kitapta ya da konuşmada açılışta yer almakta. Hepsinde de farklı farklı açıklamalar mevcut.
Deneyim kelimesi Türk Dil Kurumu Büyük Türkçe Sözlüğünde "Bilgi ve beceri kazandırıcı bilinçli ya da bilinçsiz kişisel edinim ve yaşantı" olarak tanımlanmakta. Bu yazımda bir önceki cümledeki tanımdan yola çıkarak Müşteri Deneyimi'nin tanımına ve uygulamalarına varmaya çalışacağım.
Müşteriler tarafından edinilen bilinçli ve bilinçsiz edinimler iki boyuttan oluşmaktadır. Bunlardan ilki mantıksal/fiziksel ikincisi de duygusal boyuttur. Dolayısıyla deneyimin tasarlanmasında her iki boyutunda göz önünde bulundurulması gerekmektedir. Herhangi bir ressamın bir çalışmasını gördüğünüzü düşünün. İlk bakışınızda karşınızdaki bir yağlı tablodur. Bu yağlı tablonun evinize katacağı görsellik, uyum için fiziksel boyut, resmin size hissettirdiği duygularsa ikinci boyut için örnek olarak gösterilebilir. Benim yaşımdakilerin akıllarında daha parlak bir ışık yakmak için Elvan Gazoz'u akıllarına getirmelerini ve neden o zamanlar Cola'ya bu markayı tercih ettiklerini sormam yeterlidir diye düşünüyorum. Zira Elvan Gazoz farklı aroması ile yakaladığı rekabet avantajını yenilikçilik ve değişim yönetimini ekleyemeyince şu an sadece akıllarımızda güzel tadı ve benim yaşımdakiler için uzun tenefüsleri sembolize ediyor. Aslında rekabette uzun soluklu olabilse cüzdan payı açısında bir marka için taraftar yaratma konusunda son derece iyi bir avantajı vardı bu markanın.
Elvan Gazoz ile geçen ilk okul yıllarından bayağı bir sonra tanışacağımız Pazarlama derslerinden hatırlayacağınız bir isim ve çalışmalarını hatırlamanızı isteyeceğim şimdide. Maslow ve İhtiyaçlar Hiyerarşisi Teorisi. Maslow'un bu çalışmasını hatırlamak isteyenleri buraya alayım. Maslow, teorisinde, insanların öncelikle hayatlarını devam ettirmesi için mutlaka gerekli olan ihtiyaçların üstünde durduğunu, bu seviyedeki gereksinimleri tamamlandıktan sonra diğer gereksinimlerini karşılamak istediklerini belirtmişti. Maslow ve Müşteri Deneyimi yan yana geldiğinde şirketlerin gözünde şu basit cümlenin ne kadar önem kazanması gerektiğini anlayabiliriz: "İhtiyaçlar hiyerarşisinin üst basamaklarına varmış ve gelir düzeyi yüksek olan müşteriler kazançlarının daha büyük bir bölümünü üstün özellikli ürün hizmet ve deneyinlere ayırırlar".
İşte bu kazançları hesaplarına kar olarak yazdırmak isteyen şirketler için;
* geçmişte yaratılması yeterli olan bilinirlik ve ortalama düzeyde bir ürün ikisilinin yerini,
* günümüzde markalar arasındaki farkların teknoloji sayesinde çok azalabilmesi ve artık talep odaklı bir pazarın mevcudiyeti nedeniyle,
marka değerlerini olabildiğince farklılaştırması ve segment bazlı kişisel deneyime ulaşmaları gerekmektedir.
Peki her kitapta, sunumda okuduğumuz, dinlediğimiz farklılaşma nasıl kazanılır? Segment bazlı kişisel deneyim nasıl sağlanabilir?
Öncelikle yukarıdaki girizgahtan günümüzde pazarlama yönetiminin ürün ve süreçlere dayalı yönetimden müşteri odaklı yönetime geçtiğini vurgulamalıyım. Müşteri Odaklılık nedir dediğimizde de en basit anlamda müşterilerin ihtiyaçlarını ön planda bulundurarak onların istek, öneri ve daha da önemlisi şikayetlerine kulak verip, bu doğrultuda yapılanmasını sürekli yenilenen bir organizasyon zorunluluğundan bahsetmemiz gerekiyor. Bu anlamda efektif bir organizasyonun tüm müşteri geri bildirimlerini alabildiği ve varlığı için katalizör etkisi yapabilecek bir sisteme ihtiyaç duyduğu görülebilmekte. Uzun yıllardır bu sisteme kısaca her yerde rastlayabileceğiniz İngilizce CRM terimi cevap olarak verilmekte. Fakat CRM sadece bir bilgi toplama ve bilgileri kullanma aracıdır. Yani Amazon'un 25 yaşındaki bekar bir müşterisine çocuk arabası önermemesini sağlar. Ya da gelir seviyesi C katagorisinde olan bir müşteriye A tipi yatırım araçlarının önerilmemesini sağlar. Kısaca müşterilerin geçmiş temaslarından yola çıkarak ileriki temaslarındaki olası satınalma kararlarını yönlendirmeye çalışırken başvurulması gereken bir araçtır.
CRM'i süreçlerine doğru konumlandırmış bir şirkette pazarlama kampanyalarının hem maliyet hem verimlilik bakımından etkisi arttırılmış olur. Dolayısıyla CRM olmazsa olmaz şartlardan biri olmakla beraber müşteri odaklılık için tek başına yeterli bir uygulama değildir.
Müşteri Odaklılık için CRM tarafından toplanan bilgiler ışığında organizasyonun kendi içinde evrimleşmesinin önünün açık olması gerekmektedir. Burada bir yerinden Değişim Yönetimi'ni yakalamış oluyoruz. Değişim kaçınılamaz bir olgu olarak organizasyonların önündeki en önemli sınavlardan biridir. Örnek vermek gerekirse hem Uzak Doğulu hem de Avrupalı rakipleri online ortamda her türlü yük takibi konusunda büyük yol kat etmiş olan MSC çok geriden de gelmiş olmakla beraber günümüzde bu hizmet sağlar hale gelmiştir. Büyük organizasyonların değişimi yapabilme kabiliyetlerinin de bir hayli zor olduğu düşünüldüğünde değişen müşteri ihtiyaçlarına cevap veremeyen bir organizasyonun ya yeni isteklere cevap vermesi ya da rekabete yenik düşmesi kaçınılmazdır.
Bu nokta da farklılık aslında Müşteri Deneyimi üzerinde iyileştirmeler ile sağlanabilir. Müşteri Deneyimini kontrol etmek için öncelikle bir şirketin müşteri deneyimini bütün olarak görebileceği Temas Haritasını (Touch Map) oluşturması gerekmektedir. Bu harita şirketin bir ürününe ait billboarddan tutun, satış sonrası hizmetlerde görevli olan personelin müşteriye vereceği bir mesajı bile kapsayabilir. Temas Haritası, müşteri Deneyimi kısıtlarını kanal (ofis, bayii, çağrı merkezi, online işlem merkezleri, sosyal mecra siteleri, vs) ve süreç (satış, pazarlama, satış sonrası, bilgi teknolojileri, vs) bazında ortaya çıkarmak ve bunların iyileştirilmesi için bir mekanizmadır.
Bunun yanı sıra daha önceki yazımda da bahsettiğim NPS (Net Promoter Score) ölçümlerinin periyodik olarak uygulanması, temas haritası üzerinde alınan aksiyonların verimliliğini de izlemek için kullanılabilinir.
Gelecek yazılarda benzeri mekanizma ve uygulamalarını inceleyeceğim. Tekrar görüşmek üzere...
Müşteri Deneyimi etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster
Müşteri Deneyimi etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster
29 Haziran 2011 Çarşamba
16 Şubat 2011 Çarşamba
Müşteri Deneyimi 101
Son günlerdeki çalışmalarımız kapsamında bayağıdır Gartner, Harvard Business Knowledge ve benzeri portallerde araştırmalar yapıyorum. Biz neleri kullanabiliriz onalara bakıyorum. Aşağıdan Müşteri Deneyimi uygulamalarının genel çerçevesi ve özellikle ölçümü ile ilgili bilgilere ulaşabilirsiniz...
Özet
Uluslararası Müşteri Deneyimi, (MD), Projeleri kapsamında uygulanması öncelikli adımlar aşağıdaki şekilde belirlenmiştir:
1. Mevcut segmentasyon sonucu ortaya çıkan müşteri gruplarının NPS ile ilişkilendirilmesi.
2. NPS – Gelir matrisi ile NPS ilişkili segmentlerin her biri için sunulan ürün/hizmetlerin müşterilerle temas ettiği noktaların tespiti.
3. Müşteri temas noktalarındaki mevcut algının MDP ile ulaşması istenen noktaya getirilebilmesi için gerekli süreç, ürün, hizmet düzenlemelerinin uygulanması.
4. Tüm MD uygulamalarının sadece bir fonksiyon tarafından değil şirket genelinde tüm ilgili fonksiyonların katılımı ve ortak bilinç/hedef ile yapılması.
5. Şirket KPI’ları arasında MD’nin önemini de vurgulayan NPS’in katılması.
6. Müşterinin Sesi uygulamasının yaygınlaştırılması.
Aşağıda alıntı yapılan makale NPS’in yaratıcısı Frederick F. Reichheld’de dahil olmak üzere üç kişilik bir akademik ekip tarafından Müşteri Deneyimi alanında firmaların sahip olması gereken özellikleri ortaya çıkarmak için yazılmıştır.
Harvard Management Update – Tuning In to the Voice of Your Customer
1. Design the right offers and experiences for the right customers – Doğru müşteriler için doğru teklif ve deneyimlerin tasarlanması
2. Deliver these propositions by focusing the entire company on them with an emphasis on cross functional collaboration – Bu önerilerin, fonksiyonlar arası dayanışma üzerinde durularak, tüm şirket tarafından odaklanılarak sunulması
3. Develop capabilities to please customers again and again by such means as revamping the planning process, training people in how to create new customer propositions, and establishing direct accountability for the customer experience – Müşterileri tekrar tekrar memnun bırakacak (planlama sürecinin sürekli geliştirilmesi, müşterilere yeni önerilerin nasıl geliştirileceği konusunda personelin eğitilmesi ve MD konusunda personelin direkt sorumlu olduğu bilincinin oluşturulması gibi) becerilerin geliştirilmesi
Bütün bu elementleri uygulayan şirketler sürekli olarak müşteri geri bildirim, ihtiyaç ve istekleri doğrultusunda gelişen bir yapı haline gelmektedir.
1. Doğru Tekliflerin Tasarlanması
Günümüzde pek çok kurumsal şirket CRM alanında müşteri segmentasyonu yapmaktalar. Fakat MD alanında önde gelen şirketler segmentleri tanımlarken müşteri demografik yapıları, ihtiyaçları ve diğer özelliklerinin benzerlik olasılıkları harici şirketlerini segmentleri içinde savunma ve aynı segment içindeki diğer müşterilere önerme sıklığını da göz önünde bulundururlar.
Marka taraftarlığı (brand / customer advocacy) olarak bilinen bu terim Net Öneri Skoru (Net Promoter Score - NPS) olarak özetlenmekte. NPS , bir şirketin sadık müşterilerini öğrenme, sayısını arttırma ve tüm MD uygulamalarının ciroya etkisinin ortaya çıkarılması konusunda en çok takip edilen değişkenlerden biridir. Sadık müşterilerin tespiti ve yaygınlaştırılması konusunda istatistiksel bir model oluşturmak için Fred Reichhel, sadık müşterilerin daha çok alım ve geri bildirim yaptıklarını ve satın aldıkları ürünü başkalarına da önerdiklerini görmüştür. İlk iki öğenin şirketlerin elindeki bilgilerle edinilebildiğini ama sonuncusunun müşterilere ait bir bilgi olduğunu anlayınca NPS ortaya çıkmıştır. NPS, “satın aldığınız ürün/hizmeti başkalarına önerir misiniz” ve bunun cevabını takiben “neden” sorularından oluşan son derece kısa, anlaşılır bir ankettir. Birinci soruya müşteriler 1-10 arası bir ölçekte cevap vermektedirler. Buna göre 1-6 arası puan verenler aleyhte konuşanlar (detractors), 7-8 arası puan verenler nötr (neutral), 9-10 puan verenler ise gönülden destekleyenler olarak adlandırılmaktadır. NPS soruların yöneltildiği grupta toplam gönülden destekleyen müşteri adedinin aleyhte konuşan müşteri adedinden çıkartılması sonucu elde edilir.
Basit ve kolay anlaşılabilir bir ölçüt olduğu için NPS bir şirketin MD etrafında koordinasyonunun sağlaması ve yönlendirilmesi için en uygun kriter olduğu kabul edilmiştir. Bu ölçüt ile oluşturulan yandaki matristen de görülebileceği gibi şirketlerin hedefi maksimum sayıda müşterisini yüksek karlılık ve yüksek destek alanına taşımak olmalıdır. Müşterilere ait satın alma verileri ile NPS’in birleştirilmesi sonucu oluşan bu matriste şirketler için önemli olan;
a. Yüksek karlılığa sahip aleyhteki müşteriler için ise destek alanına çekilmesine yardımcı olacak etkenlerin geri bildirimler aracılığıyla elde edilmesi,
b. Düşük karlılığa sahip destekleyici olan müşterilere yeni ürünler ve hizmetler sunarak ya da çapraz satış uygulamaları ile cüzdan payını arttırmaktır.
Bu hedeflere ulaşmak için kurgulanan MD uygulamaları segmentlerde düşünüldüğünde farklılıklar gösterecektir. Bu nedenle aynı MD uygulamasının bir segmenti olumlu etkilerken diğer segmenti olumsuz etkileme olasılığı yüksektir.
Örnek olarak Vodafone 90’larda uluslararası çapta yaptığı organik büyümelerle pek çok ülkede faaliyete geçti. Her ülkede farklı segmentasyonlara sahip olunan mobil segmentinde Vodafone küresel olarak tüm müşteri portföyünü farklı hizmetler ve sunum teknikleri ile birleştirerek farklı MD uygulamaları geliştirmiştir. Genç kesim için oyun, müzik ve internet benzeri içerik yoğunluklı servis olan Vodafone Live’ın kullanılması, genel ihtiyaçları için bu hizmeti kullanan müşteriler için Vodafone Simply gibi…
Belirli segmentler için özel teklifler tasarlanmasında toplam MD göz önünde bulundurmalıdır. Müşterilerin farklı sayıda temas noktasından organizasyonun (satış, satış sonrası hizmetler, faturalama, muhasebe, vb.) farklı birimleri ile ilişki içinde bulunabileceği düşünülmelidir. Bir şirket NPS ve Gelir matrisindeki hedeflerini müşterilerin ilişkiye geçtiği tüm temas noktalarında standart MD sağlayamadan gerçekleştiremez. Buradan yola çıkarak tasarımın sipariş sürecinin bütününü içine alması gerektiği belirtilebilir.
2. Müşterilere Değerin Sunulması
Müşteriler için belirlenen ürün/hizmet tasarımı ne kadar mükemmel olursa olsun fonksiyonlar arası iletişim olmadan bu tasarıların hayata geçirilmesinde zorluklarla karşılaşılır. Dolayısıyla tasarım tamamlanırken bir yandan da şirket içerisinde MD’ni etkilen tüm fonksiyonların katılımı ile ekipler kurulmalıdır. Bunu takiben müşteri temasının değerinin anlaşılması, data mining ve CRM’in bütün aşamalara önermeler sağlaması için kullanılması gerekmektedir. Bütün bunların yanı sıra bir şirket için en önemli olan müşterilerinin kendi aralarındaki bilgi alışverişlerinde ürün/hizmet sağlayıcıları hakkında yaptıkları yorumlardır. Bunlarda avantajlı hale gelebilmek için müşterilerin sesinin de yakından takip edilmesi gerekmektedir.
Bunun için pek çok farklı şirket kendi uygulamalarını geliştirmekle beraber müşterilerle birebir toplantılar yapıp temas noktalarının işlevleri ve algısı konusunda bilgi alınması pek çok büyük şirket tarafından uygulanmaktadır. Örneğin İrlanda’nın önde gelen zincir marketlerinden olan Superquinn Genel Müdürü yaptığı müşteri görüşmelerinde alış veriş yapan müşterilerin %80’inin ofislerin içinde var olan fırınlardan ürün almadıklarını tespit etmiş, konu ile ilgili organizasyona bilgi verildiğinde MD’ni arttıracak faaliyetler uygulanmaya başlanmıştır. Bu sayede müşterilerin %90’ı Superquinn fırınlarından ürün alır hale gelmişlerdir.
Bir şirketin tasarlamış olduğu teklifi müşterilerine planladığı gibi sunabilmesi için her temas noktasındaki çalışanların doğru seçilmiş, iyi eğitilmiş ve şirket tarafından doğru politikalarla yönetiliyor olması büyük önem taşımaktadır. NPS burada da bu takımların bir arada uyumlu çalışıp çalışmadığının anlaşılması konusunda yardımcı olabilir.
Bunların yanı sıra müşterilerin proaktif olarak geri bildirim yapmasını sağlayacak farklı uygulamalar da geliştirilebilir. Superquinn’de müşterilere ortaya çıkardıkları her düzeltilebilecek nokta için ileriki alışverişlerinde kullanabilecekleri puanlar verilmektedir (örn: 3 kişiden fazla sıra beklenilmesi gereken kuyrukların, ofislerde kirli yerlerin, stokta kalmayan ürünlerin tespiti, vb).
3. Sürekliliğin Sağlanması İçin Becerilerin Geliştirilmesi
Müşterilere değer sunma statik, değişmeyen bir uygulama, bir süreç olarak devam edemez. Her organizasyon bu konudaki performansını zamanla iyileştirmek zorundadır. Dünya çapında bu alanda kabul edilen sistematik değişim ve geliştirmeler için ana beceriler belirlenmiştir. Bunların arasında:
a. Müşteri Odaklı planlama ve stratejilerin uygulanması için yardımcı olan ürünler (entegre pazarlama planı, vb),
b. Müşteri bazlı metrikler ve müşteri geri bildirimi değerlendirme uygulamaları,
c. Performansın müşteri odaklılık ve müşteri deneyimi göstergelerini kapsamasının sağlanması (NPS’in KPI olarak kullanılması).
Müşteri geri bildirimlerini direkt toplamaya çalışan süreçlerin oluşturulması ve bunun sadece şikayet çözümü için değil sistematik iyileştirmeler için birincil kaynak olarak kullanılması bu alandaki lider şirketlerin uygulamaları arasındadır (E-Bay’de tüm fonksiyonlara gelen müşteri geri bildirimleri tek bir departman tarafından kategorize edilip dikkat edilmesi gerenler ilgili fonksiyonlarla paylaşılmaktadır, American Express kartını almasına rağmen aktif hale getirmeyen müşterilerini karşılaşmış olabilecekleri sorunları çözmek için outbound ile arayıp bilgi almaktadır).
Kaydol:
Kayıtlar (Atom)